Orta Asya'nın yalnız ülkesi; Tacikistan
Tacikistan’daki ihtiyaç sahipleri dağıtılan Kurban etlerini duygulanarak aldılar ve teşekkür ettiler. Bu bağışların uzaklardan; Avrupa’dan geldiğini duyduklarında ise bol dualar gönderdiler.
WEFA Uluslararası İnsani Yardım Organizasyonu’nun Kurban Kampanyasını gerçekleştirdiği 35 ülkeden biri de Tacikistan oldu. Tacikistan’daki ihtiyaç sahipleri dağıtılan Kurban etlerini duygulanarak aldılar ve teşekkür ettiler. Bu bağışların uzaklardan; Avrupa’dan geldiğini duyduklarında şaşkınlıklarını gizleyemediler ve bol dualar gönderdiler.
Farsçanın konuşulduğu üç ülkeden biri Tacikistan. Diğerleri İran ve Afganistan. Her ne kadar dilleri için Tacikçe deseler ve kelimelerde farklılıklar olsa da, “bu dil Farsça’dan başka bir dil” denebilecek kadar bir farklılık söz konusu değil. İran’la aynı dili konuşmalarına karşın Taciklerin yüzde seksen beşi Sunni. Yalnızca yüzde beşi Şii. Geri kalan yüzde on ise diğer dinlere mensup. 7,5 milyonluk genç ülke, 1991 yılında Sovyetlerin dağılmasıyla kurulan Orta Asya ülkelerinden biri.
Başkent Duşanbe’de beş cami bulunuyor. Duşanbe yeni kurulan bir şehir bu nedenle şehirde tarihi eser sayısı çok fazla değil. Camilerden ezan sesinin dışarıya verilmesi beş yıl önce yasaklanmış, ezan yalnızca cami içlerinde okunabiliyor. Şehirde en son Abdülkadir-i Bîdil Camii inşa edilmiş, caminin âlemleri Türkiye’den getirilmiş.
Tacikistan dört vilayete ayrılıyor. Bunlar başkenti de içine alan Duşanbe, Hatlan, Hocent ve Badahşan. Vilayetlerin altında bizdeki ilçeler gibi nahiyeler var. 750 bin nüfuslu Duşanbe’nin 13 nahiyesi var. Nüfus az olduğundan trafik sorunu yok. Caddeleri çok geniş. Yaya kaldırımları bile bizdeki caddeler kadar geniş. Sağlı sollu kavak ağaçları Tahran’daki Veliyi Asr Caddesi’ni, İstanbul’da ise Dolmabahçe Sarayı’nın önündeki caddeyi andırıyor. Ağaçlar şehre doğal bir güzellik katarken cadde kenarlarındaki su yolları da şırıltısıyla insanı ferahlatıyor.
Tacikistan’da halkın yüzde yetmişi yoksul. Orta sınıf oldukça zayıf. Sovyetlerden ayrıldıktan sonra dişe dokunur bir gelişme olmamış. Ülkede ağır sanayi yok. Başlıca geçim kaynağı ise tarımcılık. Pamuk yetiştiriliyor. Ülkenin yüzde doksanı dağlardan oluşuyor. Komşularının aksine yer altı kaynakları açısından fakir bir ülke. Var olan kaynaklar da etkin bir şekilde çıkarılamıyor. Ülkede iş sahası çok dar olduğu için erkekler geçim derdiyle yurtdışına, en çok da Rusya’ya gidiyor. Bu durum da ülkenin içinde bulunduğu en büyük trajediye kapı açıyor.
Rusya’nın verdiği rakamlara göre bir milyon Tacik Rusya’ya göçmüş. Gayri resmi rakamlar bu rakamın iki milyonu bulabileceğini söylüyor. Yurtdışında çalışan işçilerle ülkeye giren döviz ülkenin toplam milli gelirinden daha fazla.
Tacik kadınların neredeyse tamamı geleneksel tarzda giyiniyor. Baştan aşağı tek parça bir fistan. Başörtülüye çok nadir rastlıyorsunuz. Genç kızlar dahi geleneksel giyimlerinden taviz vermiyorlar.
Özbekistan’da beş milyon Tacik yaşıyor. Özbekistan ve Tacikistan aslında yapay sınırlarla birbirinden ayrılan ülkeler. Tacikistan’daki bazı Taciklerin Özbekçe bilmesi gibi, Özbekistan’daki bazı Özbekler de Tacikçe bildiğini öğreniyoruz.
Tacikistan’da bulunan Rusya’nın askeri üssünde yaklaşık yedi bin asker bulunuyor.
Tacikistan’da yardım kuruluşlarının en çok önem verdiği projelerden biri kadınlar için dikiş nakış kursları açılması. Özellikle yetim annelerinin hiçbir gelirinin olmaması onları böyle bir çalışma yapmaya sevk etmiş. Bir kişinin kurs ücreti 70-80 dolara mal oluyor. Bu kadar küçük maliyetlerle bir haneye gelir kapısı açılmış oluyor.
Duşanbe’de İmam-ı Azam adında bir İslam Üniversitesi bulunuyor. Arap dili, fıkıh, Kuran, davet fakülteleri var. İç savaştan sonra kurulmuş. Üniversitede 2.700 öğrenci öğrenim görüyor. Üniversitenin hemen yanında 1997 yılında yapılan Tirmizi Camii yer alıyor. Cami epey geniş ve çok güzel bir tarzda inşa edilmiş.
Tacikistan’a dair genel bilgiler
Tacikistan’da Kiril alfabesiyle Farsça yazıyorlar. Kiril alfabesi kullanılarak Farsça yazıldığı için Ruslar da bir şey anlamıyorlar. Neticede kendilerinden başka kimsenin anlamadığı bir alfabe benimsemişler.
Ülkede gazeteler genellikle haftalık olarak basılıyor. İngilizce yayın yapan Tajik Times isimli haftalık bir gazete de var. Devlet televizyonunun dışında dört kadar özel TV yayın yapıyor.
Tacikistan’da kişi başına düşen milli gelir oldukça düşük, 2.000 $ civarında seyrediyor. Ama orta sınıf, ülkenin yüzde yetmişini oluşturan yoksullara bakıldığında bunun daha düşük seviyelerde olduğunu gösteriyor. Mesela polisler 100 $, öğretmenler 100-150 $, üniversitedeki öğretim üyeleri 150 $ maaş alıyor.
Tacikistan’da bir İslam Şurası bir de Komite-i Din var. Her ikisinin üyeleri Cumhurbaşkanı tarafından atanıyor.
Tacikistan’ın sembolü, başkentin ortasındaki Meydan-ı Dustî’de bulunan Şah İsmail Somoni heykeli. Şah İsmail Somoni Taciklerin milli kahramanı. Para birimlerine dahi adını vermişler.
Tacikistan topraklarında yaşayan Taciklerden daha fazlası yurtdışında yaşıyor. Sadece Afganistan’ın yüzde otuzu Tacik, Özbekistan’da da ciddi sayıda Tacik var.
Tacikçe “rahmet” demek teşekkür etmek anlamına geliyor.
Tacikistan, geçtiğimiz aylarda sınır bölgesindeki tartışmalı 28.500 km² arazinin 1.000 km² sini Çin’e devretti. Böylece komşu devletler tarafından paylaşılan Tacikistan biraz daha küçülmüş oldu. Muhalefetin bu toprakların satıldığına yönelik ciddi iddiaları bulunuyor.
Tacik yemekleri, alışkın olduğumuz damak tadından daha farklı. Kebapları çok yağlı ve sulu. Çorbaları yağlı ve ağır. Yağlı yemekleri çok seviyorlar.
Duşanbe’de güvenlik sorunu ile karşılaşmıyorsunuz. Gece geç saatlerde sokaklarda güven içinde dolaşılabiliyor.
Duşanbe’nin biraz dışında yer alan ve coşkun akan Verzab nehrinin yanında çok güzel çay ocakları var. Verzab dağından doğan nehir Badahşan’dan gelen küçük nehirlerle de birleşip Özbekistan’a dökülüyor. Tacikistan bu kaynağa baraj yapmaya başlamış ama iç savaşta Özbekistan öncelikle orayı bombalamış.
Farsçadan kaynaklı muazzam bir edebiyat birikimine sahip Tacikistan. Bu toprakların yetiştirdiği büyük edebiyatçıları var. Geleneksel İslam kültürünün bozulmadan yüzyıllardır yaşandığı bir yer burası.